Y Khoa vẫn tiếp tục những khám phá mới, nhằm đem lại các phương pháp điều trị mới và hữu hiệu cho nhân loại. Trong năm 2008 này, từ khi bản mã gen người được khám phá và giải mã từ  các năm trước, các thành tựu y khoa mới trong  năm nay phần lớn đều liên quan đến việc sử dụng những thành tựu này để tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng vào cách chữa trị khác nhau cho một số bịnh tật khác nhau. Tạp chí Time đã bình chọn 10  đột phá y khoa nổi bật trong  năm 2008 và chuyên mục xin tổng hợp lại trên số báo hôm nay.

 

 

 

 

Đinh Yên Thảo
 
1.Tái tạo những tế bào thần kinh

   Các nhà nghiên cứu tại ĐH Harvard và Columbia đã thực hiện một thử nghiệm vào tháng 7/2008 nhằm tạo ra những tế bào thần kinh đầu tiên bằng một phương pháp mới, lấy từ tế bào gốc của hai phụ nữ lớn tuổi bị mắc chứng teo cơ (viết tắt là ALS), mà hoàn toàn không cần đến bào thai như trước đây. Với việc dùng các tế bào tạo ra từ những bệnh nhân ALS, một căn bệnh thường gặp ở độ tuổi từ 40 đến 72, hiện nay các nhà khoa học đã có thể nghiên cứu sự tiến triển của bệnh thông qua sự phát triển, thoái hoá và chết đi của các tế bào ngay trong phòng thí nghiệm. Khi đã hiểu sự phát triển của bệnh ALS, các nhà khoa học có thể nghĩ ra những cách điều trị  hiệu quả hơn, hoặc chữa khỏi hẳn bệnh này.

2. Viêm nhiễm và Cholesterol

   Một nửa số trường hợp tim đột quỵ (heart attack) tại Mỹ xảy ra đối với những người có mức cholesterol bình thường. Tháng 11/2008, bác sĩ Paul Ridker tại Bệnh viện Boston đã xác định có một yếu tố rủi ro riêng biệt và có lẽ cũng trầm trọng không kém cho bệnh tim. Đó là sự viêm nhiễm (inflammation), một sự đáp ứng của hệ miễn dịch tự nhiên trong cơ thể trước các sự tấn công của các yếu tố bên ngoài, và là một thủ phạm đứng đằng sau bệnh viêm khớp hay các bệnh tự miễn dịch khác.

   Công trình nghiên cứu của Ridker, đăng tải trong tạp chí New England Journal of Medicine, chứng minh rằng những người có mức cholesterol bình thường và có mức CRP cao - một loại tạo protein cho sự viêm nhiễm trong máu - nhưng đã uống statin (loại thuốc giảm cholesterol) thì mức CRP giảm xuống và nguy cơ tim đột quỵ  giảm đến 54%. Các bác sĩ cho rằng những màng cholesterol và chất béo là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các bịnh tim mạch, nhưng sự viêm nhiễm cũng là một nguyên nhân quan trọng,  làm tăng tính thiếu ổn định của màng, khiến cho chúng dễ bị vỡ, làm nghẹt những mạch máu ở tim và gây đột quỵ tim.

 
3. Giải phẫu không để sẹo

   Các bác sĩ đang thử nghiệm ngày càng nhiều hơn các phương pháp giải phẫu qua những "khoảng trống tự nhiên" của cơ thể như mũi, miệng, đường âm đạo hay hậu môn, thay vì phải rạch da. Một nhóm bác sĩ ở ĐH California đã thực hiện ca cắt bỏ ruột thừa đầu tiên ỏ Mỹ vào tháng 3/2008, dùng dụng cụ có gắn camera để thực hiện việc cắt bỏ một khúc ruột thừa qua âm đạo của một phụ nữ. Kỹ thuật này cũng giúp các bác sĩ đưa các y cụ qua miệng bịnh nhân để xếp lại cơ dạ dày bị giãn ra sau phẫu thuật, giảm được sự đau đớn, nhiễm trùng và giúp bịnh nhân hồi phục nhanh hơn sau các ca mổ bình thường.

4. Bản đồ gen đến cùng đại chúng

   James Watson, người đồng phát minh ra cấu trúc của DNA đã thực hiện điều này. Sau đó là  Craig Venter, một trong những người lập bản đồ gen người. Còn bây giờ, chính mỗi người chúng ta đều có thể lập bản đồ gen của mình và phát hiện một vài bí mật của nó, chỉ  với giá 399 USD.

   Khách hàng chỉ cần cung cấp mẫu nước bọt, và  người ta sẽ chiết ra DNA, mang phân tích 90 gen đã biết, nhằm chỉ ra những nét riêng trong cơ thể hay bệnh tật của người mua, từ mức lactose được phép dùng (nhờ đó họ biết mình có bị dị ứng sữa hay không), cho đến ung thư tuyến tiền liệt. Bây giờ thì chưa xem xét được căn bịnh ung thư chung từ bản đồ gen, nhưng một khi khoa học phát triển, hy vọng việc xem gen để chuẩn đoán bệnh, sẽ cho phép mọi người tìm được cách điều trị trước khi bệnh bộc phát.

5. Gen mới cho bệnh nhân Alzheimer

   Hiện chưa có cách chữa, chưa có thuốc chủng ngừa, cũng như chưa có phương pháp chẩn đoán chính xác bệnh Alzheimer (bịnh mất trí nhớ rất phổ biến nơi người cao niên), trừ việc mổ tử thi để kiểm tra. Việc phát hiện ra 4 gen mới liên quan căn bịnh, hy vọng sẽ đóng góp vào những dạng bệnh phổ biến nhất này. Đã có hàng chục gen có liên quan đến bệnh Alzheimer, nhưng mỗi gen mới được phát hiện lại là một mục tiêu và hy vọng mới để trị liệu bằng thuốc trong tương lai.

6. Thuốc chủng ngừa "5 in 1"

   Bất cứ bậc cha mẹ nào có con nhỏ cũng đã "nóng ruột" như thế nào, khi thấy các con nhỏ của mình phải chủng ngừa, có khi đến 5, 6 mũi tiêm trong một lần. Vậy thì hãy chào đón Pentacel, vì nó là liều thuốc ngừa đầu tiên kết hợp việc ngừa được 5 loại bệnh cùng lúc: bạch hầu, uốn ván, ho gà, bại liệt và cúm xuất huyết loại B trong cùng một liều tiêm. Pentacel đã được thử nghiệm trên 5,000 trẻ em, tỏ ra rất ít phản ứng phụ như sốt, dị ứng hoặc bị đỏ, sưng tại chỗ tiêm.  

 
7. Điều trị bệnh ung thư ngực

   Sự soi rọi gen nhanh chóng trở thành một công cụ rất hiệu quả, không những để chẩn đoán ung thư ngực mà còn để điều trị căn bệnh này nữa. Thuốc điều trị ung thư  ngực được coi là tốt nhất hiện nay là Herceptin chỉ hợp với từng người chứ không phải tất cả. Để xác định thuốc có hợp hay không, cần làm test SPOT-line để thử xem khối u có sản sinh ra nhiều protein HER2 không. Gen này càng nhiều, thì khối u càng đáp ứng tốt với việc điều trị bằng Herceptin. Các bệnh nhân ung thư ngực còn có thể dựa vào một phương pháp thử nghiệm gen khác là OncotypeDx, cho phép xác định cả rủi ro tái phát ung thư và các chất hoá trị liệu nào có tác dụng tốt nhất trong chữa trị các khối u đặc biệt

8. Thử máu để sớm phát hiện Down

   Một trong những cách tốt nhất để xác định Hội chứng Down trước khi sinh là chọc dò màng ối qua bụng (amniocentesis) - dùng một kim tiêm để lấy nước ối quanh phôi. Nhưng kim tiêm có thể ảnh hưởng đến thần kinh, nhất là khi đứa trẻ đang phát triển trong tử cung; độ rủi ro dẫn đến sẩy thai là 1 phần 200. Hiện nay, phương pháp thử nghiệm di truyền có thể xác định bệnh nhờ một mẫu máu của người mẹ. Vì  với một lượng DNA của thai nhi có trong máu mẹ, có thể phát hiện mức tăng cao bất thường của nhiễm sắc thể 21 (liên quan đến hội chứng Down) trong máu người mẹ, có thể sẽ biết được đứa trẻ có bị bệnh hay không.

 
9. Miếng dán chống ói cho bệnh nhân ung thư

   Những mảnh băng dán chống say tàu xe có thể giúp hành khách đỡ cảm thấy buồn nôn khi ngồi trên các  phương tiện giao thông. Từ ý tưởng này, người ta đã nghĩ cách dùng những thuốc chống ói cho những bệnh nhân ung thư sau khi trải qua các chữa chạy hóa liệu (chemo). Tháng 9/2008, FDA đã cho phép dùng miếng băng dán Sancuso, làm giảm được cảm giác buồn nôn.

   Thuốc được bào chế sẵn cho bệnh nhân dưới các dạng dung dịch lỏng, viên nén hoặc thuốc tiêm, nhưng trên thực tế thì miếng dán dùng dễ dàng hơn, thuận tiện hơn. Mỗi lần sử dụng, miếng dán Sancuso có hiệu quả khống chế sự nôn mửa trong khoảng 5 ngày.

10. Tế bào gốc trong thay thế nội tạng

   Các bác sĩ tại Tây Ban Nha cho biết khi việc thay khí quản mới cho một bịnh nhân, được lấy từ khí quản của một người hiến tặng và  có thêm một lớp tế bào gốc của chính bịnh nhân. Đây là lần đầu tiên, tế bào gốc trưởng thành của một bệnh nhân, lấy từ tuỷ xương, được dùng để phát triển một mô hoặc một cơ quan phục vụ việc cấy ghép. Vì nội tạng của riêng người hiến tặng có thể gây ra sự phản ứng, nên việc cấy ghép này đã tránh cho bệnh nhân phải sử dụng các thuốc trấn áp sự miễn dịch mà bệnh nhân thay thế nội tạng thường cần.


ĐYT và TH (Source: Time)