Trò chơi dân gian đã xuất hiện từ lâu đời ở các làng quê Việt Nam. Những sinh hoạt này cũng mang tính thể thao vì giúp nâng cao sức khỏe, khuyến khích tinh thần đồng đội, thúc đẩy tính cạnh tranh cao. Chúng còn rèn luyện sự khéo léo, và là thú tiêu khiển hấp dẫn nhiều người nhiều giới vào mỗi dịp hội hè. Một trong những dịp lễ quan trọng, có nhiều trò chơi dân gian là các ngày Tết Nguyên Đán.

Trần Trí Dũng

Theo tục lệ xưa, dân làng cùng chơi để lấy may, cầu phước, tăng cường thể lực, để phấn chấn bước vào một năm mới mùa màng tốt tươi, đời sống thịnh vượng hơn. Ở nhiều nơi, những trò chơi thoạt xem đơn sơ, bình dị này có thể trở nên niềm hãnh diện của người dân địa phương, mỗi năm thu hút rất đông người tham dự. Xưa nay, có nhiều lễ hội làng nổi tiếng, có thể kể hội Lim, hội chùa Hương, hội Và, v.v... Có thể nói, những trò chơi dân gian này phản chiếu phần nào tình tự, nếp sống của người Việt qua nhiều đời. Ngày nay, nếu khéo tổ chức và quảng bá, các sự kiện này còn có thể giúp thu hút một lượng khách du lịch ngoại quốc không nhỏ. Mời bạn cùng chúng tôi thăm lại vài trò chơi thường gặp nhất.

- Trò “đấu vật”. Đây là một trong những trò chơi/thể thao phổ biến nhất, nổi tiếng nhất, và cũng lâu đời nhất của Việt Nam. Có không ít hình ảnh đấu vật để lại trong tranh hoạ cổ. Vào ngày tết, các làng quê miền Bắc đều tổ chức hội đấu vật. Có nhiều hội vật danh tiếng lẫy lừng như Hội Làng Sình, Liễu Đôi, Mai Động... Để thắng cuộc đấu vật, một đấu thủ phải nhấc bổng hoặc đánh đối phương ngã ngửa trên sớ vật, gọi là “thua trắng bụng”. Thường thường, người ta treo giải thưởng rất cao trong những ngày tết cho người chiến thắng cuộc đấu vật. Môn này vì vậy rất được ưa chuộng, thu hút đông thanh niên luyện tập. Nhiều địa phương ở miền Bắc như Phú Thọ, Bắc Ninh rất tự hào về các lò võ của mình, luôn cho ra lò nhiều đô vật vừa nổi tiếng cả vùng, vừa được rất nhiều người đẹp... chiếu cố.

“Đấu vật” cũng là một trong những trò chơi dân gian được ưa chuộng vào dịp Tết

- Trò “đánh đu”. Khác với đấu vật thường chỉ dành cho nam giới, và có người thắng cuộc. Đây là trò chơi khá bình dân, dành cho cả hai phái tính, nên cũng rất được ưa thích. Ca dao cổ còn lưu lại dấu vết trò “đánh đu” này: “Tháng Giêng giai tiết ở đầu / Bao nhiêu mỹ nữ đá cầu, đánh đu”. Điểm đặc sắc ở đây là cả hai người trai gái có thể “đánh đu” chung (có lẽ họ... để quên câu “nam nữ thọ thọ bất tương thân” đâu đó ở nhà rồi). Thường thường, hai cột gỗ cao được dựng song song giữa bãi đất trống, chính giữa treo cột “đu” đủ cho 2 người, kẻ nhún người đẩy. Làng càng lớn, lễ hội càng rình rang, thì càng nhiều cột “đu” như vậy. Nữ sĩ Hồ Xuân Hương từng để lại đôi câu thơ mô tả trò chơi này:

“Bốn mảnh quần hồng bay phấp phới

Đôi hàng chân ngọc duỗi song song”.

Trò chơi “đánh đu” vui nhộn thường hấp dẫn nhiều thanh niên thiếu nữ, giàn đánh đu làm hoàn toàn từ thân tre một cách khéo léo.

- Trò “bị mắt bắt dê”. Nếu “đấu vật” và “đánh đu” chỉ thích hợp với thanh niên nam nữ, thì trò “bịt mắt bắt dê” ai chơi cũng được, kể cả trẻ nhỏ, nên rất phổ biến ở các vùng quê từ xưa nay. Trò chơi đòi hỏi sự nhanh nhạy, khéo léo của người chơi. Người đi “bắt dê” bị bịt mắt, đưa vào vòng tròn với khán giả vây quanh hò reo ầm ĩ. Người ta thả một chú dê vào giữa, rồi người chơi nhắm theo tiếng kêu của dê mà chụp bắt. Khi dê bị bắt thì cuộc chơi kết thúc. Trò này rất vui nhộn cho khán giả, vì kẻ “trộm” dê không khỏi đôi phen chụp ếch, hoặc ôm lầm sang... khán giả.

Trò chơi “bịt mắt bắt dê”

- Trò “kéo co”. Cũng như “bịt mắt bắt dê”, đây là cuộc chơi có thể dành cho mọi lứa tuổi mọi giới tính, nhưng mang tính tập thể. Luật lệ và yêu cầu của trò chơi cũng rất đơn giản, không cần... dụng cụ hay... vận động trường “hoành tráng”. Những người chơi kéo co chỉ việc chia làm 2 phe bằng nhau (cũng có khi bên này “chấp” bên kia vài người), xác định mốc chính giữa, rồi người sau ôm bụng người trước, hợp sức kéo bên đối phương trượt qua lằn mức là thắng. Chơi “kéo co” khuyến khích tính đồng đội, lại vui vẻ, dễ chơi, thường là một trong những trò dân gian được ưa chuộng nhất.

Trẻ em chơi trò chơi “kéo co”

- Trò “pháo đất”. Đây là trò chơi dân gian khá lâu đời nhưng có lẽ chưa được biết đến nhiều. Theo truyền thuyết, trò này xuất phát từ trong chiến trận, binh sĩ “phát pháo” vang rền, như một chiến thuật vừa để đánh lạc hướng, vừa để uy hiếp tinh thần địch quân. Người ta chơi “pháo đất” quanh năm, nhưng thường tập trung quanh mùa Tết. Pháo làm phần lớn từ đất, với nhiều giai đoạn rất công phu. Người chơi gọi là các “pháo thủ” cũng được lọc lựa rồi luyện tập kỹ lưỡng. Đây là một trong những trò chơi được tổ chức quy mô, thường xuyên nhất ở miền Bắc Việt Nam ngày nay.

Đua thuyền là một trong những lễ hội phổ biến nhất trong ngày Tết Nguyên Đán

Đua thuyền thúng ở Trung phần VN.

TTD